साइन अप करा

कार्यरत कागद

विज्ञानासाठी डेटा आणि एआय: प्रमुख बाबी

हे पेपर कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) साठी वैज्ञानिक डेटा तयार करताना विचारात घ्यायच्या तांत्रिक, नैतिक आणि पर्यावरणीय घटकांचा आढावा देते आणि हे घटक 'ओपन सायन्स' चळवळीशी कसे जुळतात. सादर केलेली माहिती संशोधक, डेटा प्रॅक्टिशनर्स, वैज्ञानिक संस्था आणि विज्ञानासाठी धोरण-निर्मात्यांसाठी उपयुक्त आहे.

हे पेपर तीन प्राइमर्सच्या मालिकेचा एक भाग आहे जे एआयच्या विविध तांत्रिक आयामांचा आणि विज्ञानावरील त्याचा प्रभाव एक्सप्लोर करतात:

  1. विज्ञानातील एआयचे प्रकार
  2. विज्ञानातील एआयच्या पर्यावरणीय परिणामांवरील विचार
  3. विज्ञानातील एआयसाठी डेटा

पहिला विभाग मूलभूत संकल्पनांचा परिचय करून देते आणि वैज्ञानिक डेटा एआय-तयार करण्याचे फायदे आणि आव्हाने यावर चर्चा करते.

दुसरा विभाग AI साठी डेटा तयारीसाठी आणि त्याउलट, डेटा क्युरेट करण्यासाठी AI च्या प्रमुख बाबींचे परीक्षण करतो. आम्ही AI-विशिष्ट बाबी जसे की मशीन-वाचनीयता आणि पूर्वाग्रह कमी करणे यावर चर्चा करताना डेटा मानकांवर आधारित आहोत, तर विज्ञानात AI साठी डेटा तयारीभोवती नैतिक आणि पर्यावरणीय बाबींवर प्रकाश टाकतो.

तिसरा विभाग ओपन सायन्सच्या चौकटीत डेटा तयारीची चर्चा करते, दोन केस स्टडीज सादर करते जे वैज्ञानिक संशोधनासाठी एआय-तयारीला मुक्त विज्ञान पद्धती कशा प्रकारे समर्थन देऊ शकतात हे स्पष्ट करतात.

शिफारसी

  • विद्यमान डेटा फ्रेमवर्क आणि मानकांशी एकरूपताउदाहरणार्थ, FAIR-R आणि Croissant, शास्त्रज्ञ आणि डेटा व्यवस्थापकांनी वापरावेत.
  • डेटा प्रशासन संरचना तांत्रिक मानकांच्या पलीकडे जाऊन समता, संगणकीय संसाधनांमध्ये प्रवेश आणि क्षमता-निर्मितीला प्रोत्साहन दिले पाहिजे.
  • डेटा इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि कौशल्य विकासात गुंतवणूक विज्ञानात एआयच्या कार्यक्षम आणि स्पर्धात्मक वापरासाठी ही एक पूर्वअट आहे.
  • ची ओळख डेटा स्टुअर्डशिप करिअर विज्ञानात, आणि या कौशल्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी प्रोत्साहने, हे वरील गुंतवणुकीचा एक कोनशिला अंमलबजावणी मार्ग आहे.

विज्ञानासाठी डेटा आणि एआय: प्रमुख बाबी

सप्टेंबर 2025

डीओआय: 10.24948 / 2025.11


हे काम कॅनडामधील ओटावा येथील आंतरराष्ट्रीय विकास संशोधन केंद्र (IDRC) यांच्या अनुदानाच्या मदतीने करण्यात आले. येथे व्यक्त केलेले विचार IDRC किंवा त्यांच्या गव्हर्नर मंडळाचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत.