ट्रान्सडिसिप्लिनरी ब्रिज

चर्चापत्राला दिलेल्या प्रतिसादात, पॉल श्रीवास्तव  'ट्रान्सडिसिप्लिनरी' हा शब्द शिस्तीवर केंद्रित करून, "अनवधानाने कृती, एजन्सी आणि प्रभावांचे अवमूल्यन करणारी असू शकते" असे नमूद केले. सर्वसाधारणपणे, अनेक संशोधन संस्थांच्या प्रचलित संस्थात्मक संरचना सामाजिक आव्हान-चालित ज्ञान उत्पादनाच्या वास्तविकतेचा स्वीकार करण्याची त्यांची क्षमता मर्यादित करतात. गैर-शैक्षणिक समुदायांचा (किमान) समान भाग असणे आवश्यक आहे (किमान) संशोधन कार्यसूची तयार करणे आणि अंमलबजावणी करणे, जरी राष्ट्रीय, प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय प्रभावासाठी आवश्यक प्रमाणात हे अद्याप शक्य नाही.

संशोधन संस्थांच्या संरचना सामान्यत: राष्ट्रीय अकादमी, आंतरराष्ट्रीय विद्वान संघटना आणि वैज्ञानिक संस्थांचे शिस्तबद्ध तर्कशास्त्र प्रतिबिंबित करतात जे सामान्य ज्ञानशास्त्रीय गृहीतके आणि परंपरांनी (उदा. पारंपारिक विद्याशाखा आणि महाविद्यालये) बद्ध अभिजात प्रोग्रामेटिक संरचनांद्वारे ज्ञानाच्या प्रगतीला प्रोत्साहन देतात. या रचना केवळ वैज्ञानिक आणि मानवतेच्या विद्वानांना शिक्षक आणि शिकणाऱ्यांपासून विभक्त करतात असे नाही, जे प्रतीकात्मक आणि कार्यात्मक अशा दोन्ही शक्तीच्या विषमतेद्वारे - ते वैज्ञानिकांना देखील वेगळे करतात. आरोग्यापासून  विद्वान, शिक्षक आरोग्यापासून  शिकणारे, प्रॅक्टिशनर्सचे तज्ज्ञ आणि त्यांना पाठिंबा देणाऱ्या समुदायातील विद्यापीठे काही कमी प्रमाणात नाहीत.

या विषमतेचे संस्थात्मकीकरण ज्ञान उत्पादन आणि टॉप-डाउन सोल्यूशन्स-ब्रोकरिंगच्या रेखीय प्रक्रिया गृहीत धरते ज्यामध्ये शैक्षणिक समुदाय ज्ञानाचे प्रदाता (आणि गेट-कीपर) असतात आणि सामाजिक भागधारक हे वापरकर्ते असतात. वैज्ञानिक उत्पादनाचे हे मॉडेल जटिल सामाजिक-पर्यावरणीय प्रणालींच्या गतिशील वास्तविकतेशी विसंगत आहे ज्यासाठी वाढीव अभिप्राय क्षमता, अधिक रिफ्लेक्सिव्हिटी आणि सह-उत्पादन प्रक्रियेत अधिक कार्यक्षम ज्ञानाची देवाणघेवाण आवश्यक आहे. जोखीम, भेद्यता आणि दोन्ही शमन आणि अनुकूलन पर्यायांचे मूल्यांकन करण्यासाठी लहान अंतराल हे हवामानातील व्यत्यय, आपत्तीजनक जैवविविधतेचे नुकसान आणि मोठ्या प्रमाणात विलुप्त होण्याच्या सध्याच्या क्षणी आवश्यक आहे. या परिस्थितींमध्ये ट्रान्सडिसिप्लिनरी ज्ञान सह-उत्पादनाचे नाट्यमय मुख्य प्रवाहात येणे आवश्यक आहे.

वितरीत एजन्सी आणि आपल्या समाजात शिकण्याची आणि कृती करण्याची क्षमता 21 व्या शतकाच्या मध्यात जात असताना, 20 व्या शतकाच्या उत्तरार्धाच्या पलीकडे जाणाऱ्या ज्ञान उत्पादनाच्या मॉडेल्सची आवश्यकता आहे, विशेषत: जगातील राष्ट्रे वर्षानुवर्षे पुढे जात आहेत. पॅरिस करार आणि अजेंडा 2030 सारख्या आंतरशासकीय करार आणि ठरावांमध्ये त्यांचे स्वतःचे लक्ष्य आणि दायित्वे कमी आहेत. पॉल श्रीवास्तव यांनी या विषयावरील स्वतःच्या संशोधनात 'ट्रान्सडिसिप्लिनरी सायन्स' च्या जागी अनेक भिन्न संज्ञा दर्शविल्या आहेत. आपण याला जे काही म्हणतो, ट्रान्सडिसिप्लिनरिटी कोणत्याही मॉडेलसाठी केंद्रस्थानी असेल ज्याद्वारे जागतिक समुदाय हा कल बदलण्याची आणि "लोकांसाठी आणि ग्रहासाठी, आता आणि भविष्यात शांतता आणि समृद्धी" या संकल्पनेनुसार जगण्याची आशा करू शकेल. निरंतर विकास उद्दीष्टे.

2015 ते 2017 पर्यंत आंतरराष्ट्रीय प्रकल्प “शाश्वतता विज्ञान दृष्टिकोनाचा अनुप्रयोग विस्तृत करणेISC आणि इंटरनॅशनल कौन्सिल फॉर फिलॉसॉफी अँड ह्युमन सायन्सेस (CIPSH), राष्ट्रीय विज्ञान आणि शिक्षण मंत्रालये, शाश्वतता विज्ञान संस्था, शाश्वतता संशोधन नेटवर्क आणि जगभरातील तज्ञ गट यासारख्या आंतरराष्ट्रीय वैज्ञानिक परिषदांसह अनेक UNESCO क्षेत्रांना एकत्र आणले. जपानच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालयाने निधी दिला, या प्रकल्पाने मागील 15 वर्षांतील क्षेत्रातील चांगल्या सरावाचे परीक्षण करण्याचा प्रयत्न केला आणि धोरण, शासन आणि कृती या स्तरांवर शैक्षणिक आणि शाश्वतता प्रॅक्टिशनर्स यांच्यातील संवाद कसा वाढवता येईल याची शिफारस केली. युनेस्कोच्या सदस्य देशांच्या शाश्वतता अजेंडा मजबूत करणे. एक महत्वाचे परिणाम या प्रकल्पाची भूमिका मानवता, कला आणि गुणात्मक सामाजिक विज्ञान, तसेच स्थानिक आणि स्थानिक ज्ञान समुदाय, वैज्ञानिक डोमेन, धोरणात्मक अंगे, प्रशासन संरचना आणि व्यवस्थापन प्रणालींसह अर्थपूर्ण अभिव्यक्तीमध्ये महत्त्वपूर्ण ज्ञान समुदाय म्हणून निभावू शकतात याची पावती होती. मुख्य प्रवाहातील शाश्वतता विज्ञानात सामील आहे.

या प्रकल्पाचा आणखी एक महत्त्वाचा परिणाम म्हणजे UN संस्थांच्या कुटुंबात मानवतेच्या नेतृत्वाखालील शाश्वतता विज्ञान युतीची सह-डिझाइन आणि स्थापना करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय बहु-भागधारक प्रक्रियेची सुरुवात. म्हणून उद्घाटन केले ब्रिजेस युती, या उपक्रमाने विविध समुदायांचे आणि जोखमीच्या वातावरणाचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या प्रादेशिक आणि स्थानिक साइट-आधारित भागधारकांसह पोहोच आणि प्रभावासाठी महत्त्वपूर्ण क्षमता असलेले आंतरराष्ट्रीय कलाकार आणले. UNESCO, CIPSH आणि ह्युमॅनिटीज फॉर द एन्व्हायर्न्मेंट ग्लोबल नेटवर्क यांच्या नेतृत्वाखाली, या मल्टीस्टेकहोल्डर सल्लामसलत आणि डिझाइन प्रक्रियेमध्ये 2019-2021 मध्ये चार आंतरराष्ट्रीय कार्यशाळा झाल्या, ज्यात जगभरातील चाळीसहून अधिक संस्था, संस्था आणि कार्यक्रम एकत्र आले. या प्रक्रियेत ISC ने महत्त्वाची भूमिका बजावली.

नवीन युतीसाठी एक सर्वसंमतीची दृष्टी, जागतिक व्याप्ती आणि सहभागी संघटनांच्या श्रेणीमध्ये वैविध्यपूर्ण, शाश्वतता विज्ञान, शिक्षण, नागरी समाज आणि धोरणातील उच्च-प्रभावी आंतरराष्ट्रीय कलाकारांना पर्यावरणाशी जोडलेले लहान प्रादेशिक आणि प्रादेशिक भागधारकांना जोडणे. आणि जागतिक सामाजिक आणि पर्यावरणीय बदलांच्या अग्रभागी असलेले समुदाय.

ही नवीन मानवता-नेतृत्व शाश्वतता विज्ञान युती, आता त्याचा भाग आहे युनेस्कोचा सामाजिक परिवर्तनाचे व्यवस्थापन (MOST) कार्यक्रम, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विविध स्तरांवरील विद्यमान कार्यक्रमांना पूरक आणि एकत्रितपणे काम करण्याच्या उद्देशाने टॉप-डाउन आणि बॉटम-अप उपक्रमांच्या ब्रिजिंगला प्रोत्साहन देण्यासाठी, मानवते-अँकर्ड ज्ञानासाठी केंद्रबिंदू म्हणून काम करणे आणि टिकाऊपणामध्ये मूल्यांकन, धोरण आणि कृती संदर्भांमध्ये शिकणे. डोमेन विविध शिस्त, ज्ञान समुदाय, स्टेकहोल्डर्स आणि सेक्टर्स यांना जोडणाऱ्या वास्तविक ट्रान्सडिसिप्लिनरी सहयोगांच्या सक्रिय जाहिरातीद्वारे परिवर्तनकारी सामाजिक बदलासाठी ज्ञानाच्या निर्मिती आणि वापरामध्ये संभाव्य शक्ती-गुणक म्हणून योगदान देणे हे युतीचे उद्दिष्ट आहे. 

ब्रिजेस आयएससीच्या ट्रान्सडिसिप्लिनरी रिसर्चच्या भविष्याच्या दृष्टिकोनाचे स्वागत करते आणि कौन्सिलच्या प्रयत्नांमध्ये योगदान देण्यासाठी एक धोरणात्मक भागीदार म्हणून तयार आहे जे यांनी सुरू केलेल्या मौल्यवान चर्चेला चालना देण्यासाठी आहे. Peter ग्लकमन आणि मॅथियास कैसर.